آن چيزهايى كه آنان به زبان نياورده‌اند ، چون و چراهايى وجود دارد . يكى از خصوصيات تيمور واقعا فوق‌العاده بوده است : يعنى نبوغ نظامى وى . پيروزيها و فتوحات و كارهاى استراتژيك و تاكتيكى او ، تقريبا در تاريخ جهان بىنظير است . سنگدلى و جانورخويى او نيز همتايى ندارد . به طور كلى فقط آنانى كه بدون مقاومت تسليم مىشدند ، شانس رهايى از انتقام مرگبار او را داشتند . ظاهر پرهيبت ، قدرت بدنى استثنائى ، صداى رسا و پرطنين و نيز جرأت و جسارت‌اش در قدرتگيرى او تأثيرى بسزا داشت ؛ ولى اين خصوصيات صرفا براى موفقيتها و پيروزيهاى بىسابقه وى دليل قاطعى به حساب نمىآمد . سنت قهرمانى چادرنشينى كه با گوشت و پوست او عجين شده بود ، مسلما در پيروزهايش سهم بسزايى داشته است . اين خصوصيت از احترام وى نسبت به چنگيز خان و گرايش به آداب مغولى كه در كردار جنگى او به اوج رسيده بود و نيز شجاعت و دلاورى نظامى پيروان او را طلب مىكرد ، كاملا روشن است . هنگامى كه اين اعمال سنجش‌ناپذير همراه با اين واقعيت در نظر گرفته شود كه تيمور از همان اوان جوانى با آموزش و تربيت نظامى عالى بار آمد ، ديگر چيز زيادى باقى نمىماند كه به خلق و خوى طبيعى او نسبت داده شود . قدرت نظامى و سياسى عظيم تيمور را بايد از پيشرفتها و اقدامهاى نهايى فردى جنگجوى دانست كه براساس خانه‌بدوشى و تقليد از فتوحات بزرگ مغولان طراحى شده بود ؛ ولى اين مسأله به هيچ‌وجه چيزى از اهميت و جذابيت او به عنوان يك شخصيت تاريخى نمىكاهد . در واقع با اينكه تيمور ، امير حسين همقطار مبارز و رقيب خود را به دليل قلعه‌بندى شهر بلخ سرزنش مىكرد كه بر خلاف سنت چادرنشينى دست به اين كار زده ( عقيده‌اى كه براى جمعيت يكجانشين محلى از اعراب نداشت ) ولى خود وى پس از شكست امير حسين ، پايتخت ثابتى براى خود ايجاد كرد . اول قرار بود كه شهر سبز را براى پايتختى برگزيند ولى سپس به طرف سمرقند برگشت . تيمور ، فرزند چادرنشينان ، چندين دهه از زندگى خود را صرف ساختن اين شهر و شكوه و عظمت آن كرد . او در اطراف شهر سمرقند حلقه جديدى از روستاها كشيد كه از خصوصيات مراكز كهن جهان اسلام - يعنى بغداد ، سلطانيه ، شيراز ، مصر ( قاهره ) و دمشق - بود ، و لذا بر دردانگى و برترى پايتخت خود تأكيد ورزيد . لشكركشيهاى نظامى او به فراهم ساختن منابع ، مواد و نيروى انسانى لازم جهت پيش بردن طرحهاى معمارىاى كه او در نظر داشت ، كمك فراوان كرد . غارت و تاراج او در سرزمينهاى مفتوحه ثروت كلانى را به سوى سمرقند سرازير كرد و معماران ، پيشه‌وران و هنرمندانى كه از ميان مردم شهرهاى مفتوحه انتخاب مىشدند به ماوراء النهر منتقل شده و موجب توسعه و تحول پايتخت تيمور و ساير شهرهاى اين مناطق شدند . شمارى از بناهايى كه تيمور بنيان